| 2025/2026 |
dr James Robinson
(Uniwersytet w Edynburgu) |
By the end of 2025 the 10 year Legacy Survey of Space and Time (LSST) at the Vera C. Rubin Observatory will have begun. Every night the world's largest astronomical camera will scan the sky searching for anything that has changed. As a result LSST will discover huge numbers of moving objects, asteroids and comets, discovering millions of objects over the 10 years of the survey.
These discoveries will greatly improve our knowledge of how the Solar System formed and evolved, and how Earth acquired the conditions to host life. The Solar System formed alongside the birth of the Sun in a collapsing cloud of gas and dust. In the primordial disk the dusty solids combined to form planetesimals, some of which went on to grow rapidly into planets. The asteroids and comets that we observe today are the small bodies of rock and ice which remain after the planets formed. Astronomical surveys such as the LSST provide us with data of where these bodies are located and what they are made of, which allows us to constrain theories of how and where the planets formed, and how they ended up at their current locations. Furthermore, LSST will inevitably discover asteroids in the vicinity of Earth that may one day impact us. These observations will therefore provide a rapid warning system for the purposes of planetary defence.
Preliminary data from Rubin has been released and there has already been extremely interesting results, most notably the characterisation of the recent interstellar object, 3I/ATLAS. Beyond a doubt LSST will be one of the greatest sources of exciting new Solar System science for the next decade.
This event is a part of the LSST@Europe7 Conference, which will take place in Poznań, Poland, from September 15 to 19, 2025.
| 2025-09-18 | NAGRANIE |
| prof. UAM dr hab. Tomasz Kwiatkowski |
W ostatnich latach dokonała się rewolucja w sposobie obserwacji nocnego nieba. Pojawiły się tzw. Smart Teleskopy, które nawet laikom umożliwiają wykonanie kolorowych zdjęć tzw. obiektów głębokiego nieba. Są to gromady gwiazd, ciemne i jasne m gławice, pozostałości po supernowych, czy też odległe galaktyk. Na wykładzie omówię koncepcję Smart Teleskopów na przykładzie Seestar S50. Wyjaśnię czym się one różnią od klasycznych teleskopów i w jaki sposób pozwalają na wykonanie obserwacji nocnego nieba nawet w centrum dużego miasta. Pokażę przykładowe zdjęcia ciekawych obiektów i krótko je scharakteryzuję. Po wykładzie, jeśli niebo będzie bezchmurne, wykonamy wspólne obserwacje na teleskopie Seestar S50. W przypadku niepogody skorzystamy z możliwości Seestar S50 i wykonamy symulowane obserwacje w sali wykładowej. Rezultaty, w postaci kolorowych obrazów, będą udostępnione słuchaczom w internecie.
| 2025-10-24 | NAGRANIE
|
| prof. UAM dr hab. Michał Michałowski |
Wystąpienie poświęcone jest popularnym mitom i nieporozumieniom dotyczącym podstawowych zjawisk astronomicznych. Omówione zostaną takie tematy jak kształt Ziemi, natura siły grawitacji, zagrożenia ze strony czarnych dziur i kolory tęczy. Te przykłady pokażą jak nauka prostuje mity i rozwiewa wątpliwości dotyczące Wszechświata.
| 2025-11-28 | NAGRANIE
|
| prof. UAM dr hab. Piotr A. Dybczyński |
Gwiazdy stałe miały mieć u Arystotelesa niezmienne pozycje na niebie. Już Hipparchos zauważył, że na skutek ruchu używanego układu odniesienia (paralaksa) wszystkie gwiazdy zmieniają swoje współrzędne. Podobnie na wszystkie gwiazdy działa zjawisko nutacji i aberracji światła. Zmierzona po raz pierwszy w XIX wieku paralaksa zmienia współrzędne pobliskich gwiazd. Podczas "polowania" na paralaksy odkryto indywidualne ruchy własne gwiazd. W przypadku gwiazd pojedynczych dają się łatwo zmierzyć i opisać, w przypadku gwiazd podwójnych i wielokrotnych ruchy pojedynczych składników są bardziej skomplikowane.
| 2026-01-23 | |
| mgr Jakub Tokarek |
W lipcu 2025 roku ogłoszono odkrycie trzeciego znanego obiektu międzygwiazdowego – komety I3/ATLAS. Informacje o przybyszu spoza naszego Układu Słonecznego wzbudziły duże zainteresowanie zarówno w środowisku naukowym, jak i wśród osób na co dzień niezajmujących się tematyką kosmiczną. Niestety, rzetelne doniesienia naukowe zostały szybko przykryte falą spekulacji dotyczących rzekomo nienaturalnego pochodzenia międzygwiazdowego wędrowca. Wiele osób z niepokojem wyczekiwało najpierw momentu maksymalnego zbliżenia komety do Słońca w październiku, a następnie grudniowego przelotu w pobliżu Ziemi — i… nie wydarzyło się nic nadnaturalnego.
W trakcie wykładu przedstawiony zostanie przegląd aktualnej wiedzy na temat komety I3/ATLAS oraz dwóch wcześniej odkrytych obiektów międzygwiazdowych. Przyjrzymy się również teoriom o nienaturalnym pochodzeniu tych obiektów i zastanowimy się, dlaczego tego typu hipotezy tak łatwo trafiają na podatny grunt społeczny.
| 2026-02-27 | NAGRANIE |
| prof. UAM dr hab. Tomasz Kwiatkowski |
Astrologia od starożytności była jednym z narzędzi porządkowania świata i nadawania sensu relacji między niebem a człowiekiem. Podczas wykładu uczestnicy stworzą własny horoskop urodzeniowy – jako wykres położenia planet w chwili narodzin – i poznają jego elementy: znaki zodiaku, planety, domy oraz aspekty. Wykres posłuży do omówienia astrologicznej symboliki, bez interpretacji charakteru danej osoby. Druga część wykładu poświęcona będzie omówieniu naukowych testów astrologii oraz mechanizmów psychologicznych stojących za jej popularnością.
Uwaga: osoby, które chcą stworzyć swój horoskop, powinny posiadać smartfon z dostępem do internetu i czytnikiem kodów QR. Potrzebna będzie też znajomość miejsca, daty, godziny i minuty urodzenia. Po wykładzie, w przypadku bezchmurnego nieba, uczestnicy wykładu wezmą udział w pokazie nieba w parku obserwatorium. Jeśli będą chmury, w sali wykładowej odbędzie się symulacja obserwacji obiektów mgławicowych i galaktyk przy wykorzystaniu robotycznego teleskopu Seestar S50.
| 2026-03-20 | NAGRANIE
|
| prof. UAM dr hab. Wojciech Dymitrow |
Za sprawą prywatnych firm oraz krajów szybko rozwijających się gospodarczo takich jak Chiny czy Indie obserwujemy wzrost zainteresowania lotami w kosmos. Można zaryzykować stwierdzenia, że mamy nowy wyścig kosmiczny. Z jednej strony napędzany zyskiem prywatnych firm a z drugiej tym co jest nam znane z czasów zimnej wojny, czyli rywalizacja państw i systemów gospodarczych. Rozwój rakiet wielokrotnego użytku powoduje obniżenie kosztów dostarczenia ładunków na orbitę. To wraz z miniaturyzacją urządzeń powoduje, że przestrzeń kosmiczna stała się znacznie bardziej dostępna. W najbliższych latach czeka nas powrót na Księżyc, od załogowych misji programu Apollo dzieli nas już ponad 50 lat. Czy uda się wybudować bazę Księżycową, czy lot człowieka na planetę Mars jest realny? Jak rozwinie się turystyka kosmiczna, kiedy powstaną pierwsze hotele orbitalne? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w trakcie wykładu.
| 2026-04-24 | |
| dr Karolina Dziadura |
Słońce to najbliższa nam gwiazda, ogromna kula plazmy, w której w każdej sekundzie zachodzą reakcje termojądrowe. Na jego powierzchni pojawiają się plamy słoneczne, rozbłyski i wyrzuty materii, a globalne pole magnetyczne zmienia się w czasie, prowadząc nawet do okresowego przebiegunowania. Najnowsze obserwacje prowadzone przez misje takie jak Parker Solar Probe czy Solar Orbiter pozwalają zajrzeć bardzo blisko Słońca i coraz lepiej rozumieć procesy zachodzące w jego koronie - jednej z najbardziej zagadkowych struktur w astrofizyce.
Od czasu do czasu kosmiczna geometria sprawia, że Słońce naprawdę znika z naszego nieba. Gdy Księżyc ustawia się dokładnie pomiędzy Ziemią a Słońcem, jego cień przesuwa się po powierzchni naszej planety, na krótką chwilę zamieniając dzień w coś na kształt zmierzchu. W trakcie całkowitego zaćmienia widoczna staje się delikatna korona słoneczna, na co dzień ukryta w intensywnym blasku fotosfery.
12 sierpnia 2026 roku cień Księżyca ponownie przetnie Europę. Jednym z najlepszych miejsc obserwacji będzie północna Hiszpania, gdzie przy zachodzącym Słońcu będzie można doświadczyć momentu, w którym Słońce naprawdę zgaśnie. Podczas wykładu podzielę się również moimi osobistymi doświadczeniami całkowitego zaćmienia Słońca w Chile z 2019 roku.
| 2026-05-22 | NAGRANIE |
dr Toni Santana-Ros
(Universidad de Alicante,
Universidad de Barcelona) |
„Ogromna asteroida otrze się o Ziemię”, „Zabójca planet zbliża się do Ziemi”, „Asteroida o mały włos nie zderzyła się z Ziemią – astronomowie odkryli ją zaledwie kilka godzin wcześniej”... Choć brzmią dramatycznie, wszystkie te nagłówki są prawdziwymi tytułami opublikowanymi w różnych mediach.
W ostatnich latach przyzwyczailiśmy się do zalewu informacji, który musimy filtrować, wybierając tylko te wiadomości, które wydają nam się najważniejsze. Niemal każdy z nas natknął się na artykuł o asteroidach z katastroficznym nagłówkiem, myśląc, że nasza planeta naprawdę znajduje się w wielkim niebezpieczeństwie. Hollywoodzcy producenci również wielokrotnie dorzucali swoje trzy grosze do tego nośnego tematu, tworząc filmy takie jak np. Armageddon, Dzień zagłady (Deep Impact) czy, całkiem niedawno, satyryczną produkcję Nie patrz w górę (Don't Look Up).
Jak dotąd nikt nie ucierpiał z powodu tych kosmicznych obiektów. Czy zatem naprawdę stanowią one dla nas zagrożenie? A jeśli tak, to czy robimy coś, aby się przed nimi ochronić? Astronom dr Toni Santana-Ros pracuje w Centrum Koordynacji Obiektów Bliskich Ziemi Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA-NEOCC). Podczas tego wykładu wyjaśni, co wiemy o tych ciałach niebieskich i spróbuje odpowiedzieć na pytanie: czy naprawdę istnieje powód do niepokoju?
| 2026-07-06 | NAGRANIE |
dr Joanna Drążkowska
(Max Planck Institute
for Solar System Research) |
Skąd wzięły się planety i jak powstał Układ Słoneczny? Choć od wieków patrzymy w niebo, odpowiedź na to pytanie wciąż pozostaje jednym z największych wyzwań współczesnej astronomii. Dzięki nowoczesnym teleskopom obserwujemy dziś młode układy planetarne wokół odległych gwiazd, a badania meteorytów pozwalają nam zajrzeć w najwcześniejsze etapy historii Układu Słonecznego. Naukowcy łączą obserwacje, eksperymenty laboratoryjne i symulacje komputerowe, aby lepiej zrozumieć nasze kosmiczne pochodzenie. Podczas wykładu będzie można się dowiedzieć, jak współczesna astronomia i kosmochemia wspólnie pomagają odtworzyć proces powstawania planet.
| 2026-07-08 | NAGRANIE |
| 2024/2025 |
| prof. UAM dr hab. Michał Michałowski |
W czasie wykładu omówione zostaną najnowsze odkrycia dokonane przez Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba. Od badań planet przez gwiazdy, najbliższe i najdalsze galaktyki, aż do kosmologii, teleskop ten umożliwił dokonanie wielu przełomowych odkryć.
| 2024-11-08 | NAGRANIE |
| dr hab. Dagmara Oszkiewicz | Wykład będzie poświęcony tematowi eksploracji planetoid przez misje kosmiczne. Historia tych misji rozpoczęła się w 1991 roku od misji Galileo, której głównym celem było zbadanie Jowisza. W trakcie podróży do tej planety misja ta jako pierwsza w historii zobrazowała planetoidę, którą była Gaspra. Od tamtej pory misje takie jak NEAR Shoemaker, Hayabusa czy OSIRIS-REx dostarczyły nie tylko bezcennych próbek z powierzchni planetoid, ale także zrewolucjonizowały naszą wiedzę o początkach Układu Słonecznego. Podczas wykładu zapraszam Państwa w podróż od tych historycznych początków aż po najnowsze osiągnięcia i przyszłe plany związane z eksploracją planetoid.
| 2024-12-06 | NAGRANIE |
| prof. UAM dr hab. Agnieszka Kryszczyńska |
Na początku 2025 roku planowane jest uruchomienie największego na świecie teleskopu do przeglądu nieba, nazwanego początkowo Large Synoptic Survey Telescope, a obecnie Legacy Survey of Space and Time (LSST).
Teleskop LSST znajduje się w Obserwatorium Very Rubin na Cerro Pachon w Chile i jego zadaniem będzie cotygodniowe mapowanie całego dostępnego w obserwatorium nieba.
Teleskop będzie miał znacznie większy zasięg niż osiągany obecnie przez istniejące przeglądy nieba, ze względu na średnicę zwierciadła ponad 8 metrów i największą kamerę jaką kiedykolwiek zbudowano.
W ciągu 10 lat pracy będzie on katalogował obiekty bliskie Ziemi, znajdzie około 5 milionów nowych obiektów w naszym Układzie Słonecznym, przyczyni się również do badania struktury Wszechświata poprzez obserwacje tysięcy supernowych, a także m.in będzie poszukiwać rozkładu ciemnej materii we Wszechświecie poprzez soczewkowanie grawitacyjne.
https://www.lsst.org/
https://rubinobservatory.org/
Konsorcjum budujące ten teleskop powstało ponad 20 lat temu, a obecnie trwają ostatnie prace związane z jego uruchomieniem na początku 2025 roku. Warto tu dodać, że znaczący wkład do budowy mieli: Charles Simonyi i Bill Gates, którzy przeznaczyli 20 i 10 milionów dolarów na ten projekt. Ogólne koszty budowy teleskopu wyniosą 680 milionów dolarów.
| 2025-01-17 | NAGRANIE |
| dr Krzysztof Kamiński |
Nawigacja z użyciem sztucznych satelitów Ziemi stała się w XXI wieku codziennością. Każdy może dziś swobodnie używać otwartych kanałów nawigacyjnych, globalnych sieci GPS, Glonass, BeiDou czy Galileo. Wielosystemowe odbiorniki są dziś montowane w telefony, zegarki, samochody, samoloty, statki czy lokalizatory. Jak powstała i w jaki sposób działa nawigacja satelitarna Kiedy powstał pierwszy system nawigacji oparty o satelity i jaką oferował dokładność? Jak nawigowano wcześniej i jaka jest przyszłość nawigacji? Na te i inne pytania postaram się odpowiedzieć podczas prezentacji.
| 2025-02-07 | NAGRANIE |
| mgr Justyna Olszewska |
Cefeidy to wyjątkowe gwiazdy pulsujące, które dzięki swoim regularnym zmianom jasności pełnią kluczową rolę w astronomii jako „świece standardowe” – kosmiczne drogowskazy pozwalające na precyzyjne mierzenie odległości w kosmosie. Odkrycie relacji między okresem pulsacji Cefeid a ich jasnością absolutną na początku XX wieku przez astronomkę Henriettę Swan Leavitt zrewolucjonizowało badania kosmiczne. Ta zależność, znana jako "zależność okres-jasność", otworzyła nowe możliwości w pomiarach kosmicznych odległości i umożliwiła Edwinowi Hubble’owi potwierdzenie, że istnieją inne galaktyki poza Drogą Mleczną.
Dzięki tym pulsującym gwiazdom astronomowie mogą badać rozmiary galaktyk, skalę Wszechświata oraz jego ewolucję. Wykład przybliży historię odkrycia i zastosowań Cefeid, ich znaczenie w kosmologii oraz techniki obserwacyjne, które pozwalają naukowcom coraz dokładniej mapować odległe zakątki Wszechświata.
| 2025-03-07 | NAGRANIE |
prof. UAM dr hab. Tomasz Kwiatkowski
Zdjęcia z pokazu |
Na wielu obrazach sławnych malarzy pojawiają się odniesienia do zjawisk astronomicznych: zaćmień Słońca i Księżyca, faz Księżyca, widoczności gwiazd i planet na niebie. Ich analiza w oparciu o współczesne programy typu "planetarium" pozwala często na wyjaśnienie wątpliwości dotyczących daty i miejsca powstania dzieła lub przebiegu jakiegoś wydarzenia. Na wykładzie przedstawiona zostanie astronomiczna analiza obrazu "Moonlight, A Study at Millbank" Josepha Turnera, w której wspólnie zweryfikujemy datę i miejsce powstania tego słynnego płótna.
| 2025-04-04 | NAGRANIE |
| prof. UAM dr hab. Agnieszka Kryszczyńska |
Rezerwat Meteoryt Morasko położony w Północnej części Poznania na granicy z Suchym Lasem to wyjątkowe w skali całej Ziemi miejsce zderzenia planetoidy z Ziemią sprzed kilku tysięcy lat. Kratery znajdujące się w Rezerwacie Meteoryt Morasko są jedynym w Polsce i jednym z zaledwie 200 miejsc na świecie, gdzie zachowały się bezpośrednie ślady po kosmicznej katastrofie. Żelazny obiekt o średnicy kilkunastu metrów wszedł w atmosferę nad Polską, rozpadł się na mniejsze fragmenty, a następnie spadł na teren góry Moraskiej koło 5 tysięcy lat temu, tworząc zespół kraterów uderzeniowych. Największy z nich ma 100 metrów średnicy i około 10 metrów głębokości.
Kratery na Morasku są niezwykle rzadkim przypadkiem, gdzie widoczny krater uderzeniowy znajduje się obecnie w obrębie administracyjnym dużego miasta europejskiego. Niestety stosunkowo niewiele osób wie jak wielką ciekawostkę kryje w sobie miasto Poznań. Uważamy, że obszar w pobliżu rezerwatu byłby wspaniałym miejscem do budowy Centrum Nauki, w którym moglibyśmy popularyzować wiedzę nie tylko o Rezerwacie Meteoryt Morasko, ale także o astronomii, geologii, przyrodzie itd. Ponieważ w okolicy Poznania nie ma żadnego Centrum Edukacyjnego (typu Centrum Nauki Kopernik w Warszawie, Centrum Nauki i Techniki EC1 w Łodzi, Centrum Hewelianum w Gdańsku, Morskie Centrum Nauki w Szczecinie itd.) proponowane Centrum Nauki Impakt mogłoby zapewnić Poznaniowi wielką atrakcję turystyczną.
Na wykładzie przedstawiony będzie pomysł budowy Centrum Nauki Impakt, jego potencjalna lokalizacja oraz aktualny stan działań czynionych w tym kierunku.
| 2025-05-09 | NAGRANIE |
| 2023/2024 |
| mgr Jakub Tokarek |
Mikołaj Kopernik w świadomości przeciętnego człowieka to przede wszystkim astronom. Niewiele osób zdaję sobie jednak sprawę z szerokiego zakresu działalności jaką prowadził, zasługując z naddatkiem na miano prawdziwego człowieka renesansu. Rok 2023, ogłoszony przez Senat Rokiem Mikołaja Kopernika, to doskonała okazja dla bliższego poznania sylwetki toruńskiego polihistora. Podczas wykładu słuchacze będą mogli zaznajomić się z życiorysem wybitnego naukowca, poznać założenia teorii heliocentrycznej Kopernika oraz drogę do powstania dzieła De revolutionibus. Przedstawione zostaną także dalsze koleje tej teorii i jej rozwój w kolejnych stuleciach.
| 2023-10-20 | NAGRANIE |
| mgr Fabian Kaczmarek |
Era nieustającego postępu technologicznego odcisnęła również swoje piętno w dziedzinie astronomii, otwierając przed badaczami nowe perspektywy poznania tajemnic Wszechświata. W trakcie niniejszego wykładu przedstawione zostaną innowacyjne metody obserwacji, m. in. interferometria czy spektroskopia wysokiej rozdzielczości, które umożliwiają badanie obiektów astronomicznych z niespotykaną do tej pory precyzją. Scharakteryzowane zostaną również najnowocześniejsze instrumenty obserwacyjne, takie jak Teleskop Kosmiczny Jamesa Webba czy powstający właśnie w Chile Ekstremalnie Wielki Teleskop, stanowiące przyszłość badań astronomicznych.
| 2023-11-24 | NAGRANIE |
| prof. UAM dr hab. Anna Marciniak |
Zakrycia gwiazd przez małe ciała Układu Słonecznego to rzadkie zjawiska pozwalające badać obiekty, których bezpośrednio nie dostrzegamy. Ostatnio ta dziedzina badań zyskała na znaczeniu dzięki katalogom z misji Gaia, które znacznie poprawiły dokładność przewidywań tych zjawisk. W efekcie udaje się obserwować zjawiska uważane dotąd za niemożliwe do uchwycenia: np. zakrycia gwiazd przez obiekty zbliżające się do Ziemi czy przez jądra komet.
Dzięki zakryciom udaje się odkrywać satelity oraz pierścienie małych ciał, oraz badać topografię dużych planetoid, zwłaszcza w połączeniu z nowoczesnymi metodami obrazowania za pomocą optyki adaptacyjnej. Co ważne, takie obserwacje wykonywane są w dużej mierze przez miłośników astronomii.
Na wykładzie zaprezentowane zostaną techniki obserwacji zakryciowych oraz ich wyniki i wpływ na badania małych ciał Układu Słonecznego.
| 2024-01-19 | |
| prof. dr hab. Tadeusz Jopek |
Wykład ma charakter popularny. W jego trakcie opowiemy nieco o historii nawigacji na powierzchni Ziemi. Przedstawimy klasyczne sposoby ustalania położenia na powierzchni Ziemi, a także współczesne wykorzystujące system satelitarny GPS.
W nawigacji klasycznej astronomiczne obserwacje ciał niebieskich, łącznie z rejestracją momentu czasu, umożliwiają obliczenie położenie statku na powierzchni oceanu. W nawigacji satelitarnej rolę gwiazd „zastępują” dedykowane do tego celu sztuczne satelity Ziemi.
W przeszłości jak i obecnie nawigacja ma duże znaczenie dla gospodarki. W przeszłości umiejętność nawigowania umożliwiała sprawne podróżowanie po powierzchni Ziemi i miała decydujące znaczenie dla morskiej żeglugi. Nawigacja satelitarna, dzięki automatyzacji procesu obserwacyjnego oraz związanych z nim obliczeń, a zwłaszcza ze względu na jej niebywałą precyzję, ma znacznie więcej zastosowań. Niektóre z nich w zwięzły sposób zostaną omówione podczas wykładu.
Kiedy stoimy przed tablicą z mapą miasta, w którym mamy dotrzeć do konkretnego miejsca, natychmiast szukamy punktu odniesienia - tzn. miejsca na mapie odpowiadającego naszemu aktualnemu położeniu. Bez punktu odniesienia dotarcie do wyznaczonego celu będzie bardzo utrudnione , a nawet w przypadku wielkich miast praktycznie niemożliwe. Podobnie jest w naukach przyrodniczych - często bez ściśle określonego układu odniesienia, a można nawet powiedzieć bez "dobrego" układu odniesienia, naukowe rozwiązanie wielu problemów dotyczących otaczającej nas rzeczywistości byłoby nie do pomyślenia. Poszukując prawdy o otaczającej nas rzeczywistości musimy najpierw ustalić "dobry" układ odniesienia. To znaczy taki, w którym ustalenie tej prawdy będzie możliwe. Astronomowie od dawna posługują się coraz to doskonalszymi układami odniesienia. Mamy tu do czynienia z pewnym procesem, który dokonuje się w miarę postępu technicznego czyli w miarę wzrostu precyzji obserwacji, który wymusza na astronomach opracowanie i realizację nowych, lepszych koncepcji układów odniesienia
| 2024-02-16 | NAGRANIE |
| dr Justyna Gołębiewska |
Jednym z najważniejszych wyzwań w badaniach astronomicznych jest czyli ostrzeganie i zapobieganie zagrożeniom z kosmosu. Problem ten zauważają największe agencje kosmiczne NASA (Narodowa Agencja Astronautyki i Przestrzeni Kosmicznej) i ESA (Europejska Agencja Kosmiczna) oraz m.in. Unia Europejska, tworząc program Bezpieczeństwa Kosmicznego ( Space Situational Awareness - SSA), którego zadaniem jest ochrona Ziemi i satelitarnej infrastruktury kosmicznej. Trzy podstawowe segmenty tego programu to monitorowanie pogody słonecznej, wykrywanie i śledzenie naturalnych obiektów zbliżających się do Ziemi oraz nadzór nad śmieciami kosmicznymi i sztucznymi satelitami Ziemi. Instytut Obserwatorium Astronomiczne (IOA) jest ośrodkiem wiodącym w Polsce w zakresie badań ruchu sztucznych satelitów i śmieci kosmicznych oraz planetoid zbliżających się do Ziemi. Na wykładzie omówione zostaną najważniejsze zagadnienia związane z bezpieczeństwem kosmicznym oraz działania Instytutu Obserwatorium Astronomiczne w tym zakresie.
| 2024-03-15 | NAGRANIE |
| prof. UAM dr hab. Tomasz Kwiatkowski |
W połowie XX wieku człowiek po raz pierwszy opuścił Ziemię, co zapoczątkowało badania nad istnieniem życia pozaziemskiego. Automatyczne sondy zaczęły badać planety i księżyce w naszym Układzie Słonecznym, szukając najprostszych form życia, bądź śladów istnienia życia w przeszłości. Zaczęto też odkrywać planety krążące wokół innych gwiazd. Okazało się, że niektóre z nich przypominają naszą Ziemię. Rozwijane są metody badawcze, które mogą pomóc nam w poszukiwaniu życia na tych odległych światach.
Na wykładzie przedstawię definicję życia, a następnie omówię wyniki jego poszukiwań w naszym Układzie Słonecznym. Omówię warunki, które powinny panować na planecie pozasłonecznej, by mogło się na niej rozwinąć życie. Przedstawię techniki obserwacyjne, które pozwalają odnajdywać życiodajne planety, jak również wyniki nasłuchu sygnałów od pozaziemskich cywilizacji. Zakończę prezentacją opinii 19 badaczy i popularyzatorów nauki na temat tego kiedy i gdzie możemy się spodziewać odkrycia pozaziemskiego życia.
Wykład powinien być zrozumiały dla dorosłych i młodzieży od 12 lat.
| 2024-04-19 | NAGRANIE |
| prof. UAM dr hab. Agnieszka Kryszczyńska |
Stała Hubble’a jest jednym z fundamentalnych parametrów kosmologicznych, a jej odwrotność jest równa wiekowi Wszechświata. Po raz pierwszy wyznaczył ją (z dużą niepewnością) w 1929 roku amerykański astronom Edwin Hubble, a teoretycznie przewidział Belg, Georges Lemaitre już w 1927 r.
Prawo Hubble’a-Lemaitre’a opisuje ucieczkę galaktyk, czyli rozszerzanie się obserwowalnego Wszechświata i przez dekady było nazywane prawem Hubble’a.
Prawo to wiąże odległości do galaktyk (r) z ich tzw. prędkościami ucieczki (v), a stałą w tym równaniu jest właśnie stała Hubblea’a (H0).
v = H0 r
Problem w tym, że różne metody wyznaczania stałej Hubble’a dają różne wyniki. Utrzymująca się kilkuprocentowa rozbieżność między wynikami pomiarów prowadzonych różnymi metodami urosła ostatnio do rangi jednego z najpoważniejszych problemów astronomii. A może stała Hubble’a nie jest stała?
Wiele zespołów naukowców pracuje nad odpowiedziami na te pytania.
| 2024-05-17 | NAGRANIE |
| 2022/2023 |
| dr Magdalena Otulakowska-Hypka | Gwiazdy nowe | 2022-11-04 | |
| prof. UAM dr hab. Piotr A. Dybczyński | Wizyty gwiazd | 2022-12-02 | |
| prof. UAM dr hab. Tomasz Kwiatkowski |
Na wielu obrazach, w literaturze pięknej oraz zapiskach z dalekiej przeszłości pojawiają się odniesienia do zjawisk astronomicznych: zaćmień Słońca i Księżyca, faz Księżyca, widoczności gwiazd i planet na niebie. Ich analiza w oparciu o współczesne programy typu "planetarium" pozwala często na wyjaśnienie wątpliwości dotyczących daty i miejsca powstania dzieła lub przebiegu jakiegoś wydarzenia. Na wykładzie przedstawiona zostanie astronomiczna analiza obrazu "Moonlight, A Study at Millbank" Josepha Turnera, fragmentu opisu nieba z książki "Don Kichote z La Manchy" oraz przebiegu bitwy pod Maratonem.
| 2023-01-27 | |
| prof. dr hab. Tadeusz Michałowski |
Pierwsza planetoida została odkryta w Obserwatorium w Palermo w dniu 1 stycznia 1801 roku i otrzymała nazwę Ceres i numer 1. Krąży ona wokół Słońca pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza. Obecnie znamy już ponad milion takich ciał o średnicach od około 1000 km (Ceres) do kilku metrów, w przypadku tych najmniejszych. Liczba odkrywanych planetoid cały czas rośnie i największe tempo odkrywania ma miejsce obecnie – w okresie po 2000 roku. Na wykładzie przedstawiona zostanie krótka historia odkrywania planetoid oraz okoliczności odkrycia w Poznaniu, w dniu 22 września 1949 roku, planetoidy 1572 Posnania. Jest to jedyny w Polsce przypadek, że planetoida nosi nazwę związaną z miejscem odkrycia. Zostaną również zaprezentowane wyniki badań tej planetoidy prowadzone współcześnie w Instytucie Obserwatorium Astronomicznym UAM.
| 2023-02-24 | |
dr Justyna Gołębiewska
mgr Justyna Olszewska
mgr Karolina Dziadura |
Naturalny widok pięknie rozgwieżdżonego nieba i drogi mlecznej można zobaczyć już tylko w kilku miejscach na Ziemi. Na obszarach miejskich ten piękny obraz przyćmiewany jest każdej nocy przez latarnie uliczne, reklamy wielkoformatowe, rozświetlone biurowce, strefy przemysłowe. W tzw. parkach ciemnego nieba możemy zobaczyć (nieuzbrojonym okiem) ok. 7 tys. gwiazd. W miastach – poniżej 200. To wielki problem nie tylko dla naukowców (np. astronomów), pasjonatów astrofotografii, ale również dla wszystkich mieszkańców planety.
Zanieczyszczenie nieba sztucznym światłem (light pollution) to jeden z problemów rosnących w siłę wielkich aglomeracji. Można temu jednak przeciwdziałać!
| 2023-03-31 | |
| prof. dr hab. Tadeusz Jopek |
Przedmiotem popularnego wykładu będą "spadające gwiazdy". Omówimy różne aspekty tego zjawiska, jego naturę - czy jest ona w pełni meteorologiczna, czy też w pełni astronomiczna. Wspomnimy o trudnościach na jakie napotykali naukowcy w ustaleniu tej natury.
Podamy kilka definicji: meteoru, meteoroidu, meteorytu, radiantu meteoru oraz strumienia meteoroidów.
Dowiemy się także jakie obiekty wpadają do ziemskiej atmosfery wywołując zjawisko meteoru, jakie jest ich pochodzenie, w jaki sposób są obserwowane przez astronomów zawodowych oraz przez astronomów amatorów.
Zastanowimy się jakie znaczenie mają badania „spadających gwiazd” dla nauki, dla każdego z nas.
Wreszcie spróbujemy sprawdzić czy obserwacje spadających gwiazd mogą przyczynić się do spełnienia naszych marzeń?
| 2023-04-28 | |
| prof. UAM dr hab. Wojciech Dimitrow |
W ostatnich dwóch dekadach prywatne firmy włączyły się w podbój kosmosu. Wiodącą firmą w tej dziedzinie jest SpaceX. Zrewolucjonizowała ona rynek dostarczania ładunków na orbitę wokółziemską wprowadzając rakietę Falkon 9. Jest to pierwsza rakieta wielokrotnego użytku. Już teraz firma SpaceX dominuje w liczbie wystrzelonych rakiet. Kolejnym dużym sukcesem SpaceX to budowa i wprowadzenie do użytku statku Crew Dragon pozwalającym dostarczać ludzi do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Dalsze plany są ambitne, aktualnie rozwijany i testowany jest system Starship. Jest to 120 metrowa dwuczłonowa rakieta wielokrotnego użytku. W razie sukcesu system będzie zdolny do dostarczania ludzi i ładunków na Księżyc i Marsa.
| 2023-05-26 | |
| 2020 |
| prof. UAM dr hab. Wojciech Dimitrow | Co słychać na czerwonej planecie? | 2020-01-31 | |
| prof. UAM dr hab. Tomasz Kwiatkowski | Drugi księżyc Ziemi czyli opowieść o bardzo małej, zbłąkanej planetoidzie i bardzo dużym teleskopie w Afryce | 2020-02-28 | |
| 2019 |
| dr Wojciech Borczyk | 100 lat Obserwatorium Astronomicznego w Poznaniu | 2019-01-18 | |
| dr Magdalena Polińska | O kobietach patrzących w niebo | 2019-02-15 | |
| prof. UAM dr hab. Agnieszka Kryszczyńska | Gigant wśród olbrzymów | 2019-03-15 | |
| prof. dr hab. Tadeusz Michałowski | Obserwacje astronomiczne, które potwierdziły Ogólną Teorię Względności | 2019-04-12 | |
| prof. UAM dr hab. Tomasz Kwiatkowski | O baobabach i Małym Księciu, czyli co kryją wnętrza planetoid | 2019-05-17 | |
| dr Przemysław Bartczak | "... mały krok dla człowieka, ale wielki skok dla ludzkości ..." | 2019-06-14 | |
| prof. dr hab. Edwin Wnuk | Czy śmieci kosmiczne zagrażają naszej cywilizacji? | 2019-10-04 | |
| dr Edyta Podlewska-Gaca | O planetach pozasłonecznych | 2019-11-08 | |
| dr Krzysztof Kamiński | Czy loty w kosmos są zagrożone? | 2019-12-06 | |
| 2018 |
| prof. UAM dr hab. Agnieszka Kryszczyńska | Prawda i mity o IX planecie | 2018-01-26 | |
| dr hab. Michał Michałowski | Fale grawitacyjne - nowa gałąź astronomii | 2018-02-23 | |
| dr Magdalena Otulakowska-Hypka | Jak z powierzchni Ziemi możemy zmierzyć rozmiar monety znajdującej się na Księżycu? | 2018-03-23 | |
| dr Dagmara Oszkiewicz | O zaginionych przodkach planetoid bazaltowych | 2018-04-27 | |
| dr Przemysław Bartczak | Gaia-GOSA – i ty miłośniku astronomii możesz współpracować z ESA | 2018-05-25 | |
| dr Wojciech Borczyk | Jak mierzymy Wszechświat | 2018-10-19 | |
| prof. UAM dr hab. Piotr Dybczyński | Co za rogiem - Galaktyczne sąsiedztwo | 2018-11-16 | |
| dr hab. Michał Michałowski | Kosmiczna książka kucharska: jak powstają gwiazdy | 2018-12-14 | |
| 2017 |
| dr Arkadiusz Hypki | Co Google i Facebook mają wspólnego z gromadami gwiazd? | 2017-01-20 | |
| dr Wojciech Borczyk | Historia pomiarów czasu | 2017-02-03 | |
| prof. dr hab. Tadeusz Michałowski | Poznawanie Wszechświata | 2017-03-10 | |
| dr Wojciech Dimitrow | Powstawanie gwiazd i układów planetarnych | 2017-04-07 | |
| dr hab. Tomasz Kwiatkowski | Jak ochronić Ziemię przed zagrożeniami ze strony Kosmosu | 2017-05-05 | |
| prof. UAM dr hab. Piotr Dybczyński | Gdy cień planetoidy pada na Ziemię | 2017-12-01 | |
| 2016 |
| prof. dr hab. Tadeusz Michałowski | Wreszcie zobaczyliśmy Plutona | 2016-01-22 | |
| dr Krzysztof Kamiński | Największe teleskopy świata | 2016-02-19 | |
| dr Wojciech Borczyk | Dlaczego gwiazdy świecą? Narodziny, życie i śmierć gwiazdy | 2016-03-18 | |
| prof. UAM dr hab. Agnieszka Kryszczyńska | Pierwsze obserwacje fal grawitacyjnych | 2016-04-15 | |
| prof. dr hab. Sławomir Breiter | O mapach nieba starych i nowych | 2016-05-13 | |
| dr Magdalena Polińska | Gwiazdy chemicznie osobliwe | 2016-10-07 | |
| prof. UAM dr hab. Piotr Dybczyński | Obserwacje komet wczoraj i dziś | 2016-11-18 | |
| dr Anna Marciniak | Dwa światy: planetoidy Ceres i Vesta | 2016-12-09 | |
| 2015 |
| dr hab. Tomasz Kwiatkowski | Kopalnie w kosmosie, czyli jak wykorzystać planetoidy zanim spadną nam na głowę | 2015-01-30 | |
| dr Krzysztof Kamiński | Zajrzeć do wnętrza gwiazdy | 2015-02-27 | |
| dr hab. Agnieszka Kryszczyńska | Czy grozi nam Armagedon? | 2015-03-27 | |
| prof. UAM dr hab. Tadeusz Jopek | Natura obserwacji astronomicznych | 2015-04-24 | |
| prof. dr hab. Tadeusz Michałowski | Badanie Małych Ciał Układu Słonecznego przez sondy kosmiczne | 2015-05-29 | |
| dr Wojciech Borczyk | Czy można prześcignąć światło? | 2015-10-23 | |
| prof. UAM dr hab. Piotr Dybczyński | Galaktyczne sąsiedztwo Słońca | 2015-11-20 | |
| dr Agata Karska | Woda w protogwiazdach | 2015-12-18 | |
| 2014 |
| mgr Karolina Bąkowska | W poszukiwaniu drugiej Ziemi | 2014-01-10 | |
| prof. dr hab.Edwin Wnuk | Kosmiczne śmieci | 2014-02-07 | |
| dr Przemysław Bartczak | Misja Gaia | 2014-03-07 | |
| prof. UAM dr hab. Tadeusz Jopek | Superbolidy: Tunguski, ..., Czelabiński | 2014-04-11 | |
| dr Wojciech Borczyk | Dlaczego niebo jest niebieskie? | 2014-05-09 | |
| dr Halina Prętka-Ziomek | Planetarium dla dzieci | 2014-05-31 | |
| dr Wojciech Dimitrow | Planety pozasłoneczne | 2014-06-06 | |
| dr Magdalena Polińska | Skład chemiczny gwiazd | 2014-10-03 | |
| dr Anna Marciniak | Dziwne planetoidy | 2014-10-31 | |
| prof. UAM dr hab. Piotr A. Dybczyński | Skąd się biorą komety | 2014-11-28 | |
| 2013 |
| mgr Remigiusz Pospieszyński | Przyszłość badań kosmicznych - szanse i zagrożenia związane z podbojem Kosmosu | 2013-01-18 | |
| mgr Karolina Bąkowska | "Nowe" gwiazdy na niebie | 2013-02-22 | |
| dr Krzysztof Kamiński | Krótka historia obserwatoriów kosmicznych | 2013-03-22 | |
| dr hab. Piotr A. Dybczyński | A jednak końca świata nie było | 2013-04-19 | |
| dr Dagmara Oszkiewicz | Zróżnicowane rodziny planetoid jako brakujące ogniwo historii Układu Słonecznego | 2013-05-24 | |
| dr Anieszka Kryszczyńska | Meteoryty - nowa scieżka w rezerwacie Morasko | 2013-10-11 | |
| dr hab. Piotr A. Dybczyński | ISON - kometa stulecia? | 2013-11-08 | |
| dr Wojciech Borczyk | Doświadczenia ze światłem | 2013-12-13 | |
| 2012 |
| mgr Karolina Bąkowska | W wygodnym fotelu i ciepłych kapciach... czyli o obserwacjach zdalnych | 2012-01-13 | |
| dr Krzysztof Kamiński | Jowisz | 2012-02-03 | |
| prof. dr hab. Tadeusz Michałowski | Galaktyka - Nasze gwiezdne otoczenie | 2012-03-02 | |
| dr hab. Piotr A. Dybczyński | Czy zegar słoneczny wskazuje dokładny czas? | 2012-04-27 | |
| mgr Remigiusz Pospieszyński | Podbój Układu Słonecznego | 2012-05-25 | |
| dr Justyna Gołębiewska | Dzień Dziecka w Obserwatorium | 2012-06-01 | |
| dr Agnieszka Kryszczyńska | Meteoryty - goście z kosmosu | 2012-10-26 | |
| dr Przemysław Bartczak | Profesjonalne wykorzystanie amatorskich obserwacji nieba | 2012-11-23 | |
| 2011 |
| prof. dr hab. Edwin Wnuk | Początek i ewolucja Wszechświata | 2011-01-14 | |
| dr Wojciech Borczyk | Heweliusz - życie i dzieło | 2011-02-11 | |
| dr hab. Tomasz Kwiatkowski | O baobabach i Małym Księciu, czyli co kryją wnętrza planetoid | 2011-03-11 | |
| dr Justyna Gołębiewska | Niebo - instrukcja obsługi | 2011-04-08 | |
| dr Anna Marciniak | Słońce, nasza dzienna gwiazda | 2011-05-13 | |
| dr Halina Prętka-Ziomek | Kiedy zasiedlimy obce światy? | 2011-10-07 | |
| dr hab. Piotr A. Dybczyński | Jak zostać obserwatorem? | 2011-11-04 | |
| 2010 |
| dr Wojciech Borczyk | Obserwacje astronomiczne wczoraj i dziś | 2010-01-22 | |
| dr hab. Piotr A. Dybczyński | Kometa Halleya | 2010-02-19 | |
| dr Przemysław Bartczak | Nawigacja satelitarna | 2010-03-26 | |
| dr Anna Marciniak | Planetoidy nabierają kształtów | 2010-04-23 | |
| dr Krzysztof Kamiński | Błyski Gamma | 2010-05-21 | |
| dr Agnieszka Kryszczyńska | Towarzyskie Małe Ciała Układu Słonecznego | 2010-09-17 | |
| prof. dr hab. Edwin Wnuk | Satelitarne badania Ziemi | 2010-10-15 | |
| dr Justyna Gołębiewska | Niebo - instrukcja obsługi | 2010-11-12 | |
| 2009 |
| prof. dr hab. Edwin Wnuk | Od lunety Galileusza do współczesnych obserwacji astronomicznych | 2009-02-06 | |
| dr Wojciech Dymitrow | Planety pozasłoneczne | 2009-03-06 | |
| dr Krzysztof Kamiński | Władca Pierścieni | 2009-05-08 | |
| dr hab. Piotr A. Dybczyński | 2012: nie będzie końca świata | 2009-06-05 | |
| dr hab. Piotr A. Dybczyński | Stellarium - domowe planetarium | 2009-06-26 | |
| prof. dr hab. Tadeusz Michałowski | Daleki Wszechświat | 2009-09-25 | |
| prof. dr hab. Sławomir Breiter | Sznurek w kosmosie | 2009-10-02 | |
| dr hab. Tadeusz Jopek | Co sądzić o UFO? | 2009-10-30 | |
| dr Tomasz Kwiatkowski | Drugi księżyc Ziemi, czyli opowieść o zabłąkanej planetoidzie i olbrzymim teleskopie w Afryce Południowej | 2009-11-27 | |
| dr Justyna Gołębiewska | Pół wieku podboju Kosmosu | 2009-12-04 | |
